Charlotte Mason (1841-1923)
Thuisonderwijs geven kan op allerlei manieren. Je kan voor alle vakken dezelfde methodes gebruiken als op reguliere scholen – maar dan thuis. Of je kan je meer laten leiden door de interesses van je kinderen en je niet gebonden voelen door lesmethodes of programma’s. Of ergens daartussen in.
Ik laat mij vooral inspireren door de onderwijsfilosofie van Charlotte Mason. Zij was een onderwijzeres en onderwijsvernieuwer in Engeland. Ze leefde eind 19e, begin 20e eeuw. Toch zijn haar ideeën nog steeds vernieuwend. Ze heeft 6 boeken geschreven waarin ze haar ideeën naar voren brengt. Als je haar werk leest, blijkt telkens weer hoeveel inzicht ze heeft in kinderen en hoe wijs en origineel haar ideeën zijn. Gelukkig is er ook veel geschreven óver de onderwijsideeën van Charlotte Mason, zodat je niet persé al haar 6 dikke delen hoeft te lezen voordat je haar methode kan toepassen (zie de pagina ‘De inspiratie’ voor een aantal boeken en andere bronnen).
Kort samengevat komen de ideeën van Charlotte Mason hier op neer: in de eerste plaats zag ze kinderen als volwaardige personen. Dat lijkt voor de hand liggend (vooral in onze tijd) maar het is van grote invloed op de rest van haar ideeën. Kinderen zijn namelijk tot veel meer in staat dan vaak gedacht wordt. Ze had veel respect voor kinderen, ook dat komt naar voren in haar onderwijsmethode.
De eerste 5 à 6 jaar van zijn leven zou een kind vooral veel buiten moeten zijn. Met wat begeleiding is een kind dan in staat heel veel te leren over de wereld om hem heen. Behalve namen van dieren en planten, leert hij ook goed kijken, dingen beschrijven, heeft waardering voor de natuur.
Vanaf een jaar of 6 is een kind klaar om meer ‘formeel’ te gaan leren. Maar ook dan is veel tijd buiten doorbrengen nog heel belangrijk. Als het kind een lesprogramma krijgt, moet dat rijk en gevarieerd zijn. Zoals een kind goede voeding nodig heeft, zo moet ook zijn lesmateriaal ‘voedzaam’ zijn. Daarom legt Charlotte Mason veel nadruk op het gebruik van ‘levende boeken’. Geen ‘droge’ lesboeken, maar ‘levende’ boeken, die op verhalende, literaire wijze zijn geschreven. Dit is bijvoorbeeld heel goed toepasbaar op het geschiedenis- en aardrijkskundeonderwijs, maar ook in het taalonderwijs wordt veel gebruik gemaakt van literatuur. De variatie komt uit het rijke aanbod van vakken. Dus niet allen taal en rekenen, maar ook kunst, muziek, handvaardigheid, poëzie, etc. Daarbij zijn de lessen kort (15-20 minuten geconcentreerd werken), zodat alle lessen ‘s ochtends gegeven kunnen worden en de middag vrij is.
Charlotte Mason vatte haar onderwijsfilosofie zo samen: ‘Education is an atmosphere, a discipline, a life’. Dat laatste, education is a life, komt tot uiting in het rijke, levende lesmateriaal. Maar dat is nog niet alles. Een kind leert ook veel door wat hij (ongemerkt) opneemt uit zijn omgeving, de atmosphere. Hij leert van hoe mensen met elkaar omgaan, van wat hij ziet en hoort. Dus de sfeer waarin het kind opgroeit en leert is ook van groot belang. Tenslotte is onderwijs ook ‘a discipline’, of nauwkeuriger: ‘the discipline of good habits’. Dit aspect van onderwijs krijgt in de boeken van Charlotte Mason veel aandacht. Zij zag onderwijs namelijk vooral als de manier om het karakter van een kind te vormen. En een goed karakter wordt onder andere gevormd door goede ‘gewoontes’, habits. Veel dingen doe je namelijk zonder daar over na te denken, het gaat vanzelf. Of het nou gaat om het licht uitdoen als je een ruimte verlaat, of iemand bedanken als je iets krijgt, het zijn allemaal gewoontes. Kinderen leren vanzelf gewoontes aan, of je dat nu wilt of niet. Maar dat kunnen ook slechte gewoontes zijn. Als ouder/onderwijzer kun je daarin sturen. Leer een kind goede gewoontes aan, dan heeft hij daar zijn leven lang plezier en profijt van. In het onderwijs gaat het daarbij specifiek om gewoontes als concentratie, netjes werken, dingen afmaken. Maar ook om meer ‘morele’ gewoontes zoals vriendelijk zijn, beleefd zijn, gehoorzaam zijn, etc.
Education is… an atmosphere, a discipline, a life.
Meer lezen:
- Over het ‘motto’ van Charlotte Mason: ‘Education is…‘ (Gratis e-book van Simply Charlotte Mason)
- Over ‘habit training’, ofwel karaktervorming: ‘Smooth and Easy days’ (Gratis e-book van Simply Charlotte Mason)
- Over de meer praktische kant van thuisonderwijs à la Charlotte Mason: ‘Getting Started in Homeschooling‘ (Gratis e-book van Simply Charlotte Mason)
